☦ Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ο Πατέρας του Γένους των Ελλήνων.

☦ Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, γνωστός και ως Πατροκοσμάς, υπήρξε εξέχουσα προσωπικότητα της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας κατά τον 18ο αιώνα.

Γεννημένος στο χωριό Μεγάλο Δένδρο Ναυπακτίας το 1714, ο Άγιος Κοσμάς αφιέρωσε τη ζωή του στη διάδοση των διδασκαλιών του Χριστιανισμού και στην προώθηση της παιδείας στον ελληνικό λαό.

Ο Άγιος  ήταν γνωστός για τη χαρισματική του προσωπικότητα και την ικανότητά του να συνδέεται με ανθρώπους από όλα τα κοινωνικά στρώματα. Ταξίδεψε πολύ σε όλη την Ελλάδα, κηρύττοντας το Ευαγγέλιο και υπερασπιζόμενος την κοινωνική δικαιοσύνη.

Τα κηρύγματά του εκφωνήθηκαν με απλό και αξιόλογο τρόπο, καθιστώντας τα προσιτά τόσο στους μορφωμένους όσο και στους αναλφάβητους.

Ένας από τους κύριους στόχους του Αγίου Κοσμά ήταν η καταπολέμηση της επιρροής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία είχε καταλάβει την Ελλάδα για αιώνες. Πίστευε ότι η εκπαίδευση ήταν το κλειδί για την απελευθέρωση του ελληνικού λαού από την καταπίεση και εργάστηκε ακούραστα για την ίδρυση σχολείων και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων σε διάφορες περιοχές. 

Οι προσπάθειες του Αγίου δεν περιορίστηκαν μόνο στην εκπαίδευση. Εργάστηκε επίσης για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του ελληνικού λαού, ιδιαίτερα των φτωχών και περιθωριοποιημένων. Υποστήριξε δίκαιη μεταχείριση και δικαιοσύνη, μιλώντας συχνά κατά της διαφθοράς και της αδικίας.

Σε όλα τα ταξίδια του ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός αντιμετώπισε πολλές προκλήσεις και κινδύνους. Συχνά συναντήθηκε με αντίσταση από εκείνους που αντιτάχθηκαν στις διδασκαλίες του και στις προσπάθειές του να ενδυναμώσει τον ελληνικό λαό. Παρά τα εμπόδια αυτά, παρέμεινε σταθερός στην αποστολή του, στηριζόμενος στην πίστη του και στην υποστήριξη των οπαδών του.

Η επίδραση του Αγίου Κοσμά στην ελληνική κοινωνία ήταν βαθιά. Οι διδασκαλίες και οι πράξεις του ενέπνευσαν μια αίσθηση εθνικής ταυτότητας και ενότητας στον ελληνικό λαό, καλλιεργώντας πνεύμα αντίστασης ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι προσπάθειές του έθεσαν τα θεμέλια για τον Ελληνικό Πόλεμο της Ανεξαρτησίας, ο οποίος τελικά οδήγησε στην απόκτηση της ανεξαρτησίας της Ελλάδας το 1821. 

Η κανονική πράξη της αναγνωρίσεως του ως αγίου έγινε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο στις 20 Απριλίου 1961. Ακολουθία και βίο του έγραψαν ο όσιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, ο Σαπφείριος Χριστοδουλίδης, ο Θωμάς Πασχίδης και ο μοναχός Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης. Πολλοί νεώτεροι συγγραφείς ασχολήθηκαν με τον βίο και το έργο του μεγάλoυ αγίου. Πλήθος εικόνων, χαλκογραφιών, ζωγραφιών και σχεδίων φανερώνουν την τιμή και την ευγνωμοσύνη του Γένους για τον λαμπρό αστέρα του Αγίου Όρους. 

Το μαρτύριο του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού

Η μνήμη του τιμάται στις 24 Αυγούστου και τιμάται ως προστάτης της παιδείας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και του ελληνικού λαού. 

Ο τάφος του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στην Ιερά Μονή Εισοδίων της Θεοτόκου, Κολικόντασι Βορείου Ηπείρου

Κείμενο: Γιώργος Γυρνάς

 

Ἀπολυτίκιον
Ἦχος α’. Τὸν ταφον σου Σωτὴρ.
Τὸν μέγαν ἀθλητήν, ὀρθοδόξων τὸ κλέος, Χριστοῦ τὸν μιμητὴν καὶ διδάσκαλον θεῖον, Κοσμᾶν τὸν ἰσαπόστολον, Αἰτωλίας ἀγλάϊσμα, τὸν παιδεύσαντα τὸ δοῦλον Γένος ἐνθέως καὶ συντρέξαντα εἰς τὴν ἀνάστασιν τούτου ἐν ὕμνοις τιμήσωμεν.

Ἕτερον Ἀπολυτίκιον
Ἦχος γ’. Μέγαν εὔρατο ὲν τοῖς κινδύνοις.
Κόσμον ηὔγασας Πνεύματι θείῳ, κόσμον ἤνεγκας τῇ ᾿Εκκλησίᾳ, κόσμημα θεῖον, πιστῶν τὸ προπύργιον, ταῖς διδαχαῖς σὺ τὸ Γένος ἐφώτισας καί τῆς δουλείας τὰ σκότη διέλυσας, Κοσμᾶ ῞Αγιε· τῶν ᾿Αποστόλων ὁμότροπε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε κοσμῆσαι τὰς ψυχὰς τῶν ἀνυμνούντων σε.

Ἕτερον Ἀπολυτίκιον
Ἦχος γ’. Μέγαν εὔρατο ὲν τοῖς κινδύνοις.
Θεῖον κόσμημα ᾿Ορθοδοξίας καὶ ἀγλάϊσμα τῆς ᾿Εκκλησίας ἀνεδείχθης, Κοσμᾶ ἰσαπόστολε· διὰ πυρὸς διελθών τε καὶ ὕδατος, ἀναψυχὴν σὺ ἐκτήσω δι’ αἵματος. Εὐκοσμώτατε, διδάχων τοῦ Γένους κόσμημα, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε κοσμῆσαι ἀρεταῖς καὶ τὰς ψυχὰς ἡμῶν.

Ἕτερον Ἀπολυτίκιον
Ἦχος δ’. Ταχὺ προκατάλαβε.
Τὴν εὔηχον σάλπιγγα Εὐαγγελίου Χριστοῦ, Προφήτην τὸν πύρινον καὶ μιμητὴν ᾿Ηλιοῦ, Κοσμᾶν τὸν ᾿Ισαπόστολον, πάντων τῶν ὀρθοδόξων ὁδηγὸν καὶ προστάτην, δήμων τῆς Αἰτωλίας καὶ τυράννου τὸ σέβας, ὕμνοις καὶ ἐγκωμίοις ἀθρόως τιμήσωμεν.

Μεγαλυνάριον
Χαίροις Ἀποστόλων ὁ μιμητής, Κοσμᾶ Θεοφόρε, εὐσεβείας ὑφηγητά, τοῦ Εὐαγγελίου ὁ θεηγόρος κῆρυξ, καὶ τῶν πιστῶν ἁπάντων, θεῖον ἀγλάϊσμα.

Ἕτερον Μεγαλυνάριον
Κόσμον φέρων θεῖον τῶν ἀρετῶν καὶ τοῦ μαρτυρίου τὸ διάδημα τὸ σεπτόν, κόσμησον εὐχαῖς σου ἀεὶ τὴν ᾿Εκκλησίαν καὶ σὺν παντὶ τῷ κόσμῳ, Κοσμᾶ μέγιστε.