Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026

Πλήρης οδηγός κληρονομιάς 🏠︎ Πώς μοιράζονται ακίνητα και καταθέσεις και πότε δεν κινδυνεύει η περιουσία σας

⚖️ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ • ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ • ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ 📜 Ν. 5303/2026
Κληρονομιές: Ποιος παίρνει το σπίτι, πώς μοιράζεται η περιουσία και τι γίνεται με τα χρέη

Κληρονομιές: Ποιος παίρνει το σπίτι, πώς μοιράζεται η περιουσία και τι γίνεται με τα χρέη

Ένα σπίτι, ένα οικόπεδο, τραπεζικές καταθέσεις ή ακόμη και οφειλές μπορούν να γίνουν αφορμή για μεγάλες οικογενειακές διαφωνίες μετά τον θάνατο ενός ανθρώπου. Ποιοι έχουν δικαίωμα στην κληρονομιά, τι αλλάζει όταν υπάρχει διαθήκη και πόσο κινδυνεύει η προσωπική περιουσία των κληρονόμων;

Η κληρονομιά δεν αφορά μόνο το ποιος θα πάρει το σπίτι ή το χωράφι που άφησε πίσω του ένας άνθρωπος. Περιλαμβάνει το σύνολο της περιουσίας του, αλλά και τις οικονομικές υποχρεώσεις που ενδέχεται να εκκρεμούν. Γι’ αυτό, πριν από οποιαδήποτε απόφαση, είναι σημαντικό να γνωρίζει κανείς τι προβλέπει ο νόμος, ποια είναι τα δικαιώματα κάθε συγγενή και ποιες προθεσμίες δεν πρέπει να χαθούν.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 εφαρμόζεται στην Ελλάδα το νέο κληρονομικό δίκαιο, με σημαντικές αλλαγές στον τρόπο διανομής της περιουσίας, στα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου και κυρίως στην ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη.

Ποιος κληρονομεί όταν δεν υπάρχει διαθήκη;

Όταν κάποιος πεθαίνει χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη, η περιουσία του μοιράζεται σύμφωνα με τη νόμιμη σειρά συγγενών που προβλέπει ο Αστικός Κώδικας.

Πρώτοι στη σειρά βρίσκονται τα παιδιά του θανόντος. Εφόσον υπάρχουν περισσότερα από ένα, κληρονομούν ισόποσα. Αν κάποιο παιδί έχει πεθάνει πριν από τον γονέα του, στη θέση του μπορούν να υπεισέλθουν τα δικά του παιδιά, δηλαδή τα εγγόνια του θανόντος.

Ο επιζών σύζυγος συμμετέχει επίσης στην κληρονομιά. Με βάση το νέο καθεστώς, όταν υπάρχει ένα παιδί, ο σύζυγος λαμβάνει το ένα τρίτο της κληρονομίας. Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του είναι το ένα τέταρτο, ενώ το υπόλοιπο μοιράζεται ισόποσα στα παιδιά.

Αν δεν υπάρχουν παιδιά ή άλοι απόγονοι, στην επόμενη σειρά καλούνται οι γονείς, τα αδέλφια και, υπό προϋποθέσεις, τα παιδιά ή τα εγγόνια αδελφών που έχουν αποβιώσει. Σε αυτή την περίπτωση, ο επιζών σύζυγος δικαιούται το μισό της κληρονομίας.

Εάν δεν υπάρχουν συγγενείς των δύο πρώτων τάξεων, ο επιζών σύζυγος μπορεί να κληρονομήσει ολόκληρη την περιουσία. Η σειρά συνεχίζεται με άλλους συγγενείς, όπως οι παππούδες και οι γιαγιάδες και οι απόγονοί τους, ενώ το Δημόσιο καλείται μόνο εφόσον δεν υπάρχει άλλος νόμιμος κληρονόμος.

Ποιος παίρνει το σπίτι;

Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα αφορά την οικογενειακή κατοικία. Πολλοί θεωρούν ότι το σπίτι περνά αυτομάτως στον σύζυγο ή, αντίθετα, ότι ανήκει αποκλειστικά στα παιδιά. Στην πραγματικότητα, η απάντηση εξαρτάται από το ποιοι κληρονομούν και από το ιδιοκτησιακό καθεστώς του ακινήτου.

Αν, για παράδειγμα, ένα σπίτι ανήκε αποκλειστικά στον θανόντα και υπάρχουν σύζυγος και παιδιά, το ακίνητο περιλαμβάνεται στην κληρονομία και ακολουθεί τα προβλεπόμενα ποσοστά. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να δημιουργηθεί συγκυριότητα, με περισσότερα από ένα πρόσωπα να έχουν δικαιώματα στο ίδιο ακίνητο.

Το νέο πλαίσιο προβλέπει, ωστόσο, ειδική προστασία για την οικογενειακή κατοικία. Ο επιζών σύζυγος δικαιούται την αποκλειστική χρήση της κύριας κατοικίας για έναν χρόνο μετά τον θάνατο, χωρίς να καταβάλλει αντάλλαγμα, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Επιπλέον, κατά τη διαδικασία διανομής, μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο να του αποδοθεί αποκλειστικά η κυριότητα του ακινήτου που αποτελούσε την κύρια κατοικία του ζευγαριού. Αν η αξία του σπιτιού ξεπερνά την κληρονομική του μερίδα, ενδέχεται να χρειαστεί να καταβάλει τη διαφορά.

Επομένως, το γεγονός ότι κάποιος κατοικούσε στο σπίτι δεν σημαίνει αυτομάτως ότι γίνεται και αποκλειστικός ιδιοκτήτης του. Η χρήση, η κυριότητα και η τελική διανομή είναι διαφορετικά ζητήματα.

Τι αλλάζει όταν υπάρχει διαθήκη;

Η διαθήκη επιτρέπει σε έναν άνθρωπο να καθορίσει πώς επιθυμεί να διατεθεί η περιουσία του μετά τον θάνατό του. Μπορεί να ορίσει συγκεκριμένους κληρονόμους, να αφήσει ακίνητα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία σε διαφορετικά πρόσωπα και να προβλέψει ειδικές ρυθμίσεις.

Η ελευθερία αυτή, όμως, δεν είναι απεριόριστη. Ο νόμος προστατεύει ορισμένα στενά συγγενικά πρόσωπα μέσω της λεγόμενης νόμιμης μοίρας. Στο νέο πλαίσιο, τα παιδιά και οι λοιποί κατιόντες, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος, εφόσον θα καλούνταν ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι, έχουν αξίωση που αντιστοιχεί στο μισό της αξίας της νόμιμης κληρονομικής τους μερίδας.

Σημαντική αλλαγή είναι ότι η νόμιμη μοίρα διαμορφώνεται πλέον ως χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου, με δυνατότητα το δικαστήριο, όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις, να διατάξει την απόδοση περιουσιακού στοιχείου αντί χρηματικού ποσού.

Αυτό σημαίνει ότι μια διαθήκη δεν μπορεί απλώς να αγνοήσει τα δικαιώματα των προσώπων που προστατεύονται από τη νόμιμη μοίρα. Υπάρχουν συγκεκριμένοι νόμιμοι λόγοι για τους οποίους μπορεί να στερηθεί κάποιος το δικαίωμα αυτό, οι οποίοι πρέπει να συντρέχουν και να αποδεικνύονται.

Τι γίνεται με τα χρέη του ανθρώπου που πέθανε;

Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες αλλαγές του νέου κληρονομικού δικαίου.

Μέχρι πρότινος, η αποδοχή μιας κληρονομιάς μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους για την προσωπική περιουσία του κληρονόμου, όταν ο θανών άφηνε χρέη. Το νέο πλαίσιο αλλάζει τον τρόπο αντιμετώπισης αυτών των υποχρεώσεων.

Σύμφωνα με τη νέα ρύθμιση, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομίας, εκτός αν δηλώσει ότι θα διαχειρίζεται και θα διαθέτει ελεύθερα την κληρονομιαία περιουσία ή αν συντρέχουν ειδικές περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος.

Με απλά λόγια, οι οφειλές αντιμετωπίζονται καταρχήν μέσα από την ίδια την κληρονομιαία περιουσία και όχι αυτομάτως από τα προσωπικά χρήματα, τις καταθέσεις ή τα ακίνητα του κληρονόμου.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μπορεί κάποιος να πουλήσει, να μεταβιβάσει ή να εξαφανίσει περιουσιακά στοιχεία που κληρονόμησε, χωρίς συνέπειες. Ο νόμος προβλέπει συγκεκριμένους περιορισμούς στη διάθεση της κληρονομιαίας περιουσίας και περιπτώσεις στις οποίες ο κληρονόμος μπορεί να ευθύνεται και με την προσωπική του περιουσία.

Γι’ αυτό είναι απαραίτητο να προηγείται έλεγχος για τυχόν δάνεια, οφειλές προς την Εφορία, ασφαλιστικά ταμεία, τράπεζες ή άλλους πιστωτές.

Αποδοχή ή αποποίηση: Πόσος χρόνος υπάρχει;

Κανείς δεν πρέπει να αντιμετωπίζει την κληρονομιά ως μια απλή τυπική διαδικασία. Πριν αποφασίσει αν θα την κρατήσει ή θα την αποποιηθεί, χρειάζεται να γνωρίζει τι περιλαμβάνει.

Με το νέο δίκαιο, η προθεσμία αποποίησης είναι κατά κανόνα τέσσερις μήνες από τότε που ο κληρονόμος πληροφορήθηκε ότι καλείται στην κληρονομία και τον λόγο για τον οποίο καλείται. Εάν ο θανών είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος διέμενε στο εξωτερικό κατά την έναρξη της προθεσμίας, προβλέπεται προθεσμία ενός έτους.

Η αποποίηση γίνεται με επίσημη δήλωση στον γραμματέα του αρμόδιου δικαστηρίου. Δεν αρκεί μια προφορική δήλωση μέσα στην οικογένεια ή μια απλή συμφωνία μεταξύ συγγενών.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην προθεσμία. Αν περάσει χωρίς να γίνει αποποίηση, η κληρονομία θεωρείται αποδεκτή. Επίσης, η αποποίηση μπορεί να είναι άκυρη εάν έχει προηγηθεί ρητή ή σιωπηρή αποδοχή της κληρονομίας.

Μπορεί κάποιος να αποποιηθεί και να ακολουθήσουν τα παιδιά του;

Η αποποίηση δεν είναι μια απόφαση που αφορά πάντοτε μόνο το πρόσωπο που την κάνει. Αν ένας κληρονόμος αποποιηθεί, η κληρονομική μερίδα μπορεί να περάσει σε άλλα πρόσωπα που καλούνται στη θέση του, σύμφωνα με τη σειρά διαδοχής.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν υπάρχουν παιδιά. Εάν ένας γονέας αποποιηθεί, μπορεί να κληθούν τα δικά του παιδιά ως επόμενοι κληρονόμοι. Επομένως, πρέπει να εξετάζεται εγκαίρως και η θέση των ανήλικων τέκνων, καθώς για την αποποίηση εκ μέρους τους απαιτούνται οι προβλεπόμενες νόμιμες διαδικασίες και δικαστική άδεια όπου αυτή απαιτείται.

Τι γίνεται όταν ένα παιδί έχει ήδη πάρει χρήματα ή ακίνητο από τον γονέα;

Ένα ακόμη σημείο που συχνά προκαλεί διαφωνίες είναι οι παροχές που έγιναν όσο ζούσε ο γονέας. Για παράδειγμα, μπορεί ένα παιδί να έχει λάβει ένα οικόπεδο με γονική παροχή, ενώ τα υπόλοιπα παιδιά να μην έχουν λάβει κάτι αντίστοιχο.

Το νέο πλαίσιο προβλέπει κανόνες συνεισφοράς μεταξύ των κατιόντων, όταν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, δωρεές, γονικές παροχές ή άλλες παροχές χωρίς αντάλλαγμα συνυπολογίζονται κατά τη διανομή, ώστε να εξεταστεί αν έχει διατηρηθεί η αναλογική συμμετοχή των κληρονόμων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παλαιότερη γονική παροχή ακυρώνεται ή επιστρέφεται αυτομάτως. Η αξία της, ο χρόνος που έγινε και η βούληση του γονέα έχουν σημασία για την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων.

Τι πρέπει να προσέξουν οι κληρονόμοι πριν αποφασίσουν;

Πριν προχωρήσουν σε αποδοχή ή αποποίηση, οι ενδιαφερόμενοι καλό είναι να συγκεντρώσουν όλα τα απαραίτητα στοιχεία για την περιουσία και τις υποχρεώσεις του θανόντος.

Στην πράξη, χρειάζεται να ελεγχθούν προσεκτικά οι τίτλοι ιδιοκτησίας για σπίτια, οικόπεδα, αγροτεμάχια και άλλα ακίνητα, καθώς και τυχόν διαθήκη μαζί με τις ειδικές διατάξεις που περιλαμβάνει. Παράλληλα, είναι αναγκαίος ο έλεγχος για τις τραπεζικές καταθέσεις, τα δάνεια και τις λοιπές οικονομικές υποχρεώσεις, όπως και για τυχόν οφειλές προς το Δημόσιο, ασφαλιστικούς φορείς και τρίτους.

Εξίσου κρίσιμο είναι να εξεταστούν τυχόν γονικές παροχές ή δωρεές που είχαν γίνει όσο ζούσε ο θανών, αλλά και να τηρηθούν αυστηρά οι προθεσμίες αποποίησης και οι διαδικασίες που πρέπει να ακολουθηθούν. Η συμβουλή δικηγόρου και συμβολαιογράφου είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, ειδικά όταν υπάρχουν ακίνητα, περισσότεροι κληρονόμοι, διαφωνίες ή σημαντικά χρέη.

Η κληρονομιά χρειάζεται ενημέρωση και σωστές αποφάσεις

Η κληρονομιά μπορεί να αποτελεί σημαντική οικονομική στήριξη για μια οικογένεια, μπορεί όμως να συνοδεύεται από υποχρεώσεις και περίπλοκες νομικές διαδικασίες. Το ποιος θα πάρει το σπίτι, πώς θα μοιραστούν τα περιουσιακά στοιχεία και ποιος θα αναλάβει τις εκκρεμείς οφειλές δεν είναι πάντα αυτονόητο.

Το νέο κληρονομικό δίκαιο, που εφαρμόζεται για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, εισάγει ουσιαστικές αλλαγές και κάνει ακόμη πιο σημαντικό τον έγκαιρο έλεγχο κάθε περίπτωσης. Μια βιαστική απόφαση ή η άγνοια μιας προθεσμίας μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.

Το βασικό είναι ένα: πριν υπογράψει ή αποδεχθεί οτιδήποτε, κάθε κληρονόμος πρέπει να γνωρίζει με ακρίβεια τι κληρονομεί, ποια δικαιώματα έχει και ποιες υποχρεώσεις αναλαμβάνει.

⚖️ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΗ

Το άρθρο βασίζεται στις διατάξεις του Ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α΄ 81/22.5.2026), ο οποίος εφαρμόζεται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που πεθαίνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για θανάτους πριν από αυτή την ημερομηνία εξακολουθεί να εφαρμόζεται το προηγούμενο καθεστώς. Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί εξατομικευμένη νομική συμβουλή.

📜 ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

Ν. 5303/2026 – Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου, ΦΕΚ Α΄ 81/22.5.2026.

Επίσημο νομοθετικό κείμενο: Δείτε τον νόμο

📰 Πηγή: Αναδημοσίευση
📍 ΒΑΛΤΟΣ • ΑΜΦΙΛΟΧΙΑ • ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑ
K ΚΕΡΑΜΙΔΙ ΒΑΛΤΟΥ
© 2026 • Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Τελευταίες Αναρτήσεις

NEXT PAGE