Υπάρχουν ημερομηνίες που συνδέονται με περισσότερα από ένα σημαντικά γεγονότα της ελληνικής ιστορίας. Μία από αυτές είναι η 6η Οκτωβρίου. Στις 6 Οκτωβρίου 1910, ο Ελευθέριος Βενιζέλος ανέλαβε για πρώτη φορά την πρωθυπουργία της Ελλάδας. Ακριβώς 45 χρόνια αργότερα, την ίδια ημερομηνία του 1955, ορκίστηκε για πρώτη φορά πρωθυπουργός και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Η σύμπτωση δεν περιορίζεται μόνο στην ημερομηνία. Και οι δύο πολιτικοί βρέθηκαν για πρώτη φορά στην κορυφή της κυβέρνησης χωρίς να έχουν προηγουμένως οδηγήσει το κόμμα τους σε εκλογική νίκη. Ο Βενιζέλος κλήθηκε να σχηματίσει κυβέρνηση από τον βασιλιά Γεώργιο Α΄, ενώ ο Καραμανλής έλαβε την εντολή από τον βασιλιά Παύλο, μετά τον θάνατο του πρωθυπουργού Αλέξανδρου Παπάγου.

Η άνοδος του Βενιζέλου το 1910

Η πολιτική εμφάνιση του Ελευθερίου Βενιζέλου στην Αθήνα συνδέθηκε άμεσα με το έντονο πολιτικό κλίμα που είχε δημιουργηθεί μετά το Κίνημα στο Γουδή το 1909. Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος αναζητούσε έναν πολιτικό που θα μπορούσε να προχωρήσει σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις και ταυτόχρονα να μην είναι συνδεδεμένος με το παλαιότερο κομματικό κατεστημένο.

Η επιλογή στράφηκε στον Βενιζέλο, ο οποίος ήταν ήδη γνωστός από την πολιτική του δράση στην Κρήτη και την Κρητική Πολιτεία.

📜 Τα ορόσημα της 1ης πρωθυπουργίας του Ελευθερίου Βενιζέλου (1910):
  • 1 & 2 Οκτωβρίου 1910: Συναντήσεις με τον βασιλιά Γεώργιο Α΄ μετά την παραίτηση Στέφανου Δραγούμη
  • 6 Οκτωβρίου 1910: Σχηματισμός της πρώτης κυβέρνησης (με ανάληψη και των Υπουργείων Στρατιωτικών & Ναυτικών)
  • Νοέμβριος 1910: Σαρωτική επικράτηση των Φιλελευθέρων στις εκλογές μετά την αποχή της αντιπολίτευσης

Η ανάληψη της πρωθυπουργίας, ωστόσο, δεν έγινε έχοντας πίσω του μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Μετά την παραίτηση του Στέφανου Δραγούμη, ο Γεώργιος Α΄ συναντήθηκε με τον Βενιζέλο την 1η και τη 2α Οκτωβρίου, προκειμένου να εξεταστεί η πολιτική κατάσταση.

Λίγες ημέρες αργότερα, στις 6 Οκτωβρίου 1910, ο Βενιζέλος σχημάτισε την πρώτη κυβέρνησή του. Παράλληλα ανέλαβε το υπουργείο Στρατιωτικών και προσωρινά το υπουργείο Ναυτικών.

Η νέα κυβέρνηση δεν διέθετε όμως την απαραίτητη κοινοβουλευτική στήριξη. Η πολιτική λύση δόθηκε μέσω των εκλογών του Νοεμβρίου του ίδιου έτους. Οι αντίπαλοί του επέλεξαν να απέχουν από την εκλογική διαδικασία και οι Φιλελεύθεροι επικράτησαν, δίνοντας στον Βενιζέλο την κοινοβουλευτική βάση που χρειαζόταν για να προχωρήσει το πολιτικό του πρόγραμμα.

Η απρόσμενη επιλογή του Καραμανλή το 1955

Τέσσερις και πλέον δεκαετίες αργότερα, η ίδια ημερομηνία θα σηματοδοτούσε την έναρξη μιας ακόμη μεγάλης πολιτικής διαδρομής.

Ο πρωθυπουργός Αλέξανδρος Παπάγος πέθανε το βράδυ της 4ης Οκτωβρίου 1955. Ο θάνατός του δημιούργησε άμεσα ζήτημα διαδοχής στην κυβέρνηση. Μεταξύ των προσώπων που θεωρούνταν πιθανοί διάδοχοι ήταν ο Στέφανος Στεφανόπουλος, τον οποίο ο Παπάγος είχε ορίσει αναπληρωτή πρωθυπουργό λίγο πριν από τον θάνατό του, αλλά και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος.

🏛️ Τα στάδια της ανόδου του Κωνσταντίνου Καραμανλή (1955-1956):
  • 4 Οκτωβρίου 1955: Θάνατος του πρωθυπουργού Αλέξανδρου Παπάγου
  • 5 Οκτωβρίου 1955: Πρόσκληση από τον βασιλιά Παύλο στον 48χρονο Υπουργό Δημοσίων Έργων
  • 6 Οκτωβρίου 1955: Ορκωμοσία της νέας κυβέρνησης Καραμανλή
  • 12 Οκτωβρίου 1955: Ψήφος εμπιστοσύνης από τη Βουλή με 200 ψήφους
  • Φεβρουάριος 1956: Ίδρυση της ΕΡΕ και εκλογική επικράτηση

Ο βασιλιάς Παύλος, ωστόσο, αποφάσισε να αναθέσει την εντολή σε ένα πρόσωπο που δεν θεωρούνταν η προφανής επιλογή για τη διαδοχή.

Το βράδυ της 5ης Οκτωβρίου 1955 κάλεσε στα ανάκτορα τον τότε 48χρονο Κωνσταντίνο Καραμανλή, υπουργό Δημοσίων Έργων και ανερχόμενο πολιτικό του Ελληνικού Συναγερμού, και του ανέθεσε τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Η απόφαση προκάλεσε πολιτική αίσθηση, καθώς ο Καραμανλής δεν ήταν ο αυτονόητος διάδοχος του Παπάγου. Την επόμενη ημέρα, 6 Οκτωβρίου 1955, ορκίστηκε για πρώτη φορά πρωθυπουργός της Ελλάδας.

Και στη δική του περίπτωση, η πρωθυπουργία δεν ήταν αποτέλεσμα προηγούμενης εκλογικής επικράτησης. Ο Καραμανλής έλαβε πρώτα την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης και στη συνέχεια κλήθηκε να εξασφαλίσει την απαραίτητη κοινοβουλευτική στήριξη.

Στις 12 Οκτωβρίου 1955, η κυβέρνησή του έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης με 200 ψήφους υπέρ. Λίγους μήνες αργότερα, ο Καραμανλής ίδρυσε την ΕΡΕ και στις εκλογές του Φεβρουαρίου 1956 επικράτησε, αποκτώντας πλέον και ισχυρή εκλογική νομιμοποίηση.

Μια ημερομηνία, δύο πολιτικές διαδρομές

«Η 6η Οκτωβρίου συνδέει δύο από τις σημαντικότερες πολιτικές προσωπικότητες της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Το 1910 και το 1955, ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αντίστοιχα βρέθηκαν για πρώτη φορά στην πρωθυπουργία έπειτα από επιλογή του ανώτατου πολιτειακού παράγοντα της εποχής και όχι μετά από εκλογική νίκη. Και στις δύο περιπτώσεις, η ανάληψη της εξουσίας αποτέλεσε την αφετηρία μακρών και καθοριστικών πολιτικών διαδρομών.»

Οι δύο αυτοί ηγέτες, ξεκινώντας από μια αναθετική πρωθυπουργική εντολή σε μια ιστορική 6η Οκτωβρίου, κατάφεραν στη συνέχεια να σφραγίσουν τη μοίρα του νεότερου ελληνικού κράτους, να αναμορφώσουν τους θεσμούς και να καθοδηγήσουν τη χώρα σε κρίσιμες καμπές του 20ού αιώνα.