ΣΚΙΑΔΙΚΑ 1859
«Πώς μερικά φθηνά ψάθινα καπέλα από τη Σίφνο κλόνισαν συθέμελα τον θρόνο του πρώτου Βασιλιά της Ελλάδος, Όθωνα Α΄.»
Στις 10 Μαΐου 1859, συνέβη στην Αθήνα ένα περιστατικό που, εκ πρώτης όψεως, έμοιαζε σχεδόν ασήμαντο. Μια ομάδα φοιτητών και μαθητών εμφανίστηκε στον καθιερωμένο κυριακάτικο περίπατο του Πεδίου του Άρεως φορώντας στο κεφάλι ψάθινα καπέλα ευτελούς αξίας. Τα καπέλα αυτά, τα λεγόμενα σκιάδια, παράγονταν στη Σίφνο και είχαν αρχίσει να γίνονται μόδα στους κύκλους της νεολαίας.
Για τους νεαρούς που τα φορούσαν ήταν μια χειρονομία στήριξης της εγχώριας παραγωγής, αλλά και ένας τρόπος να σατιρίσουν την αθηναϊκή αστική κομψότητα, τα εισαγόμενα ευρωπαϊκά ημίψηλα καπέλα, τα μπαστούνια και την επιδεικτική ευπρέπεια των καλοντυμένων περιπατητών.
«Μέσα σε λίγες ώρες, τα ψάθινα καπέλα θα μετατρέπονταν σε πολιτικό σύμβολο και θα οδηγούσαν σε ανοικτή σύγκρουση ανάμεσα σε νέους από τη μια πλευρά και καταστηματάρχες, αστυνομικούς και κυβερνητικές αρχές από την άλλη.»
— Ιστορικό Χρονικό των ΣκιαδικώνΉταν η πρώτη φορά στην πορεία του νεότερου ελληνικού κράτους που ένα πλήθος νέων αναστάτωνε το κέντρο της πρωτεύουσας, αλλά και η πρώτη φορά που θα γινόταν λόγος για προστασία του πανεπιστημιακού ασύλου. Τα επεισόδια, στα οποία θα αναφερθούμε παρακάτω, έμειναν στην Ιστορία ως «Σκιαδικά». Οδήγησαν σε συλλήψεις μαθητών και φοιτητών, έφεραν στρατιωτική φρουρά μέσα στο πανεπιστήμιο και ανάγκασαν υπουργούς να απομακρυνθούν από τις θέσεις τους.
Πάνω απ’ όλα, όμως, αποτέλεσαν την απαρχή της δημιουργίας ενός δυναμικού αντιοθωνικού κινήματος που τρία χρόνια αργότερα θα κορυφωνόταν με την εκδίωξη του πρώτου βασιλιά της Ελλάδος από τη νεοσύστατη χώρα.
Η Μάχη της Κορυφής: Σκιάδιον vs Ημίψηλον
Επιλέξτε ένα καπέλο για να δείτε τι συμβόλιζε το 1859 στην Αθήνα.
Κάντε κλικ σε ένα καπέλο παραπάνω για να συγκρίνετε τιμή, νόημα και κοινωνικό αντίκτυπο!
Το Σιφναϊκό «Σκιάδιον»
«Για τους νέους, το να φοράς ένα φθηνό ψάθινο καπέλο της Σίφνου ήταν μια πατριωτική πράξη ενάντια στην ξενομανία. Για την αστυνομία, ήταν μια προκλητική πράξη αναρχίας που χλεύαζε τη δημόσια ευπρέπεια.»
Το Ευρωπαϊκό «Ημίψηλον»
«Το ημίψηλο ήταν το σήμα κατατεθέν των Βαυαρών αυλικών και της αστικής ελίτ που ήθελε να διαχωρίσει τη θέση της από τον απλό λαό. Η άρνηση των νέων να το φορέσουν θεωρήθηκε επίθεση στην ίδια την τάξη της κοινωνίας.»
Μια μικρή πρωτεύουσα σε πολιτικό αναβρασμό
Η Αθήνα του 1859 ήταν ακόμη μια μικρή πόλη, που βρισκόταν ωστόσο σε εμφανή πολιτικό αναβρασμό. Η Ελλάδα δεν είχε συμπληρώσει ούτε καν τρεις δεκαετίες ανεξάρτητης κρατικής οντότητας. Παρ’ όλα αυτά είχε προλάβει να ζήσει τη δολοφονία του πρώτου της κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια, την άφιξη του Βαυαρού άνακτα Όθωνα Α΄, την εξέγερση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, τη δεινή ήττα του εθελοντικού σώματος που είχε σταλεί στον Κριμαϊκό Πόλεμο, τα αποτυχημένα απελευθερωτικά κινήματα σε Θεσσαλία, Ήπειρο και Μακεδονία και τον ταπεινωτικό ναυτικό αποκλεισμό του Πειραιά από τις Μεγάλες Δυνάμεις για δυσανάλογης σημασίας γεγονότα.
Ο Όθωνας κυβερνούσε μέσα σ’ ένα κλίμα αυξανόμενης δυσπιστίας, με την αντιπολίτευση να κατηγορεί το Παλάτι για αυταρχισμό, αυλικές παρεμβάσεις και παραβίαση του Σύνταγματος. Από τον Νοέμβριο του 1857 χρέη πρωθυπουργού επιτελεί ο Αθανάσιος Μιαούλης, γιος του Υδραίου ναυάρχου της Επανάστασης, Ανδρέα Μιαούλη, με την κυβέρνησή του να θεωρείται στενά συνδεδεμένη με τον θρόνο.
Η αντιπολίτευση με επικεφαλής τον Δημήτριο Βούλγαρη, εναντιώνεται σφόδρα τόσο στην ασκούμενη πολιτική του διορισμένου πρωθυπουργού όσο και στις γενικές κατευθύνσεις που του δίνει ο 44χρονος βασιλιάς σε κρίσιμους τομείς, όπως είναι η οικονομία και η εξωτερική πολιτική.
Την ίδια περίοδο η κοινή γνώμη συγκινείται από τον πόλεμο για την ιταλική ενοποίηση που έχει ξεσπάσει στη γειτονική χερσόνησο. Οι αγώνες των Ιταλών απέναντι στην αυστριακή κυριαρχία θύμιζαν στους Έλληνες τον δικό τους αγώνα κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η αντιπολίτευση φρόντισε να παρουσιάσει τον Όθωνα ως φίλα προσκείμενο στην Αυστρία, αξιοποιώντας τη βαυαρική καταγωγή του και τις σχέσεις των γερμανικών δυναστειών με τους Αψβούργους. Μια τέτοια κατηγορία είχε πολιτική δύναμη, καθώς τον εμφάνιζε αποκομμένο από το εθνικό αίσθημα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εμφανίζεται η πρώτη μορφωμένη γενιά του ελληνικού κράτους. Φοιτητές του Οθωνικού, όπως ονομαζόταν τότε το Πανεπιστήμιο Αθηνών που είχε ιδρυθεί το 1837, και μαθητές γυμνασίου (εκείνη την εποχή δεν υπήρχε λύκειο, αλλά επτατάξιο δημοτικό, τριτάξιο ελληνικό σχολείο που λειτουργούσε ως ενδιάμεση βαθμίδα και τετρατάξιο γυμνάσιο από το οποίο οι απόφοιτοι μπορούσαν να συνεχίσουν στο πανεπιστήμιο), διαμορφώνουν τον χαρακτήρα τους μέσα από την εκπαίδευση, από τις εφημερίδες, από τις πολιτικές συζητήσεις και τις αλυτρωτικές προσδοκίες της εποχής. Δεν έχουν πολεμήσει το 1821, αλλά θεωρούν ότι κληρονομούν την αποστολή της εθνικής ολοκλήρωσης και της συνταγματικής ελευθερίας. Διαβάζουν, συζητούν, οργανώνονται, ειρωνεύονται και αμφισβητούν.
Χρονολόγιο της Αντιπαράθεσης (1837 - 1862)
Ίδρυση Οθωνικού Πανεπιστημίου
Δημιουργείται η πρώτη εγχώρια εστία πνευματικής αμφισβήτησης και νέων ιδεών.
Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου
Παραχώρηση Συντάγματος από τον Όθωνα υπό την πίεση στρατού και λαού.
Τα Σκιαδικά
Η σύγκρουση για τα ψάθινα καπέλα ξεσπά στο Πεδίον του Άρεως και συγκλονίζει το κέντρο.
Έξωση του Όθωνα
Η κορύφωση του αντιοθωνικού κινήματος οδηγεί στην αναχώρηση του βασικού ζεύγους.
Ο κυριακάτικος περίπατος που έγινε σύγκρουση
Το Πεδίον του Άρεως ήταν τότε το μεγάλο σημείο κοινωνικής επίδειξης της Αθήνας. Εκεί συναντιούνταν η Αυλή, οι αστοί, οι αξιωματικοί, οι οικογένειες, οι έμποροι, οι φοιτητές, οι περιπατητές. Ο Γάλλος περιηγητής Εντμόν Αμπού στο βιβλίο του «La Grece contemporaine» που πρωτοκυκλοφόρησε το 1854 και επικαιροποιήθηκε το 1855 (κυκλοφορεί μεταφρασμένο από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο», υπό τον τίτλο «Η Ελλάδα του Όθωνα») περιέγραφε τον περίπατο στο εν λόγω μέρος ως χώρο όπου μπορούσε κανείς να δει «τη συγκέντρωση όλων των κοινωνικών τάξεων, από τα πρόσωπα της Αυλής μέχρι τους φτωχούς κουρελήδες και τους ζητιάνους». Εκεί συναντούσες και τα όργανα της τάξης: αστυνομικούς με ράβδους οι οποίες έφεραν πάνω τους την επιγραφή «Ισχύς του νόμου».
Το απόγευμα της Κυριακής 10 Μαΐου 1859, λοιπόν, δεκάδες νέοι (η εφημερίδα «Αιών» αναφέρεται σε περίπου 150 άτομα) εμφανίστηκαν στο Πεδίον του Άρεως με τα περίφημα σκιάδια, προκαλώντας την άμεση και βίαιη αντίδραση της αστυνομίας και των φιλοβασιλικών εμπόρων, γεγονός που αποτέλεσε τη σπίθα για μια πρωτοφανή κοινωνική έκρηξη...
Εσείς με ποια πλευρά θα ήσασταν το 1859;
Απαντήστε σε 3 ιστορικά διλήμματα και ανακαλύψτε αν θα είχατε καταλήξει στα κρατητήρια ως επαναστάτης φοιτητής ή στη βασιλική δεξίωση ως αυλικός.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου