.jpg)
Ο Ναπολέων Ζέρβας δεν ήταν απλώς ένας αντάρτης της Κατοχής. Ήταν ένας άνθρωπος που σμιλεύτηκε από τις αντιφάσεις της εποχής του — τολμηρός και αμφιλεγόμενος, εθνικός ηγέτης και πολιτικό ορόσημο, εμβληματική φιγούρα της Ελληνικής Αντίστασης.
Γεννήθηκε στην Άρτα το 1891, σε μια εποχή που η Ελλάδα ακόμα διαμόρφωνε τα σύνορά της και τους θεσμούς της. Από νωρίς ακολούθησε τη στρατιωτική σταδιοδρομία, υπηρετώντας στους Βαλκανικούς Πολέμους και στον Α' Παγκόσμιο. Η επαφή του με τη μάχη και η ριζοσπαστική του ιδιοσυγκρασία τον έσπρωξαν σύντομα και στην πολιτική — ιδίως στον δρόμο του Ελευθέριου Βενιζέλου.
Το 1926 συμμετείχε στο βενιζελικό κίνημα και αργότερα στο κίνημα του 1935, γεγονός που τον οδήγησε στην εξορία. Η πολιτική του περιπλάνηση τον έβρισκε άλλοτε κοντά στην εξουσία, άλλοτε στις παρυφές της. Όμως ήταν η Κατοχή που έμελλε να τον αναδείξει σε μορφή ιστορική — και αμφιλεγόμενη.
Τον Σεπτέμβριο του 1941, λίγους μόνο μήνες μετά την κατοχή της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα, ο Ζέρβας ίδρυσε τον ΕΔΕΣ — τον Εθνικό Δημοκρατικό Ελληνικό Σύνδεσμο. Κατέβηκε στην Ήπειρο, τη γη που γνώριζε καλά, και οργάνωσε μαχητικές ομάδες που έδρασαν κυρίως στις κορυφογραμμές του Βάλτου και της Ηπείρου.
Ήπειρος, Βάλτος, Ξηρόμερο — ορεινές περιοχές που έγιναν το φρούριο του ΕΔΕΣ κατά την κατοχή.
Νοέμβριος 1942. Μαζί με τον ΕΛΑΣ και τη βρετανική SOE, ανατίναξε τη γέφυρα του Γοργοποτάμου.
Ο ΕΔΕΣ έλαβε σημαντική χρηματοδότηση και εξοπλισμό από τη Βρετανία μέσω της SOE.
Στη μέγιστη ισχύ του, ο ΕΔΕΣ αριθμούσε περίπου 15.000–20.000 αντάρτες στα βουνά.
Ο Ναπολέων Ζέρβας με επιτελείς και αξιωματικούς του ΕΔΕΣ στα βουνά της Ηπείρου
Η νύχτα της 25ης Νοεμβρίου 1942 έμεισαν στην ιστορία. Ο Ζέρβας, ο Άρης Βελουχιώτης και η βρετανική αποστολή SOE υπό τον Μπριγκαντιέρε Έντι Μάγιερς συνεργάστηκαν σε μια από τις πιο εντυπωσιακές επιχειρήσεις σαμποτάζ στην κατεχόμενη Ευρώπη: την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου. Η αρτηρία ανεφοδιασμού του Άξονα διεκόπη, και το ηθικό της Αντίστασης ανέβηκε στα ύψη.
Η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου αποτέλεσε κορυφαία στιγμή της Εθνικής Αντίστασης
Η επιτυχία αυτή, ωστόσο, δεν ήταν αρκετή για να κρατήσει ενωμένη την Αντίσταση. Σύντομα οι σχέσεις ΕΔΕΣ και ΕΛΑΣ επιδεινώθηκαν δραματικά. Ιδεολογικές, πολιτικές και στρατιωτικές αντιπαλότητες έσπρωξαν τις δύο οργανώσεις σε ανοιχτή σύγκρουση — ένα κεφάλαιο από τα πιο οδυνηρά της Κατοχής.
Ο Ζέρβας βρέθηκε κατηγορούμενος από τους αντιπάλους του για συνεργασία με τους Γερμανούς κατά περιόδους — κάτι που ο ίδιος πάντοτε αρνούνταν. Η ιστορική αξιολόγηση παραμένει διχασμένη: κάποιοι τον βλέπουν ως πραγματιστή που ζύγισε τις δυνάμεις, άλλοι ως ηγέτη που δεν δίστασε να κάνει δύσκολες συμμαχίες. Αυτό που είναι αδιαμφισβήτητο είναι ότι πολέμησε και θυσίασε με τους άντρες του.
Μετά την Απελευθέρωση, ο Ζέρβας εισήλθε δυναμικά στην πολιτική. Ίδρυσε το Εθνικό Κόμμα και εξελέγη βουλευτής επανειλημμένα. Ανέλαβε το Υπουργείο Δημοσίας Τάξεως σε μια από τις πιο κρίσιμες περιόδους του νεότερου ελληνικού κράτους — κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου. Η θητεία του αυτή εξακολουθεί να συζητείται από ιστορικούς.
Υπουργός Δημοσίας Τάξεως (1947–1951). Βουλευτής με πολλαπλές θητείες μέχρι τον θάνατό του.
Ίδρυσε το δικό του κόμμα μετά το 1944, εκπροσωπώντας τη δεξιά φιλοβενιζελική παράδοση.
Ο ΕΔΕΣ αναγνωρίζεται επίσημα ως μία από τις τρεις κύριες οργανώσεις της Εθνικής Αντίστασης.
Η ιστορική μνήμη του Ναπολέοντα Ζέρβα παραμένει πολύπλοκη και αμφιλεγόμενη. Στην Ήπειρο τιμάται ως εθνικός ήρωας, ο άνθρωπος που κράτησε τα βουνά ελεύθερα. Σε άλλες πόλεις, το όνομά του συνδέεται με τις σκοτεινές σελίδες του εμφυλίου διχασμού. Αυτή η αντίθεση δεν είναι τυχαία — αντικατοπτρίζει τη βαθύτερη τομή της ελληνικής κοινωνίας του 20ού αιώνα.
Ο Ζέρβας πέθανε στην Αθήνα το 1957. Άφησε πίσω του μια ζωή γεμάτη πάθος, αντιφάσεις και αποφασιστικές στιγμές. Όπως συμβαίνει με τους περισσότερους ηγέτες που ζουν μεγάλες εποχές, κριτής της αξίας του παραμένει η ίδια η ιστορία — και η ιστορία σπάνια βγάζει απλές ετυμηγορίες.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου