Pic:www.agriniopress.gr

Γεννήθηκε το 1907 στο Αγρίνιο από εύπορη οικογένεια. Πατέρας της ήταν ο Κώστας Δημάδης, γνωστός γυναικολόγος του Αγρινίου, σπουδαγμένος στο Παρίσι, ποιητής και διηγηματογράφος.

Η μητέρα της Ερασμία Παναγοπούλου ήταν κόρη της οικογένειας καπνεμπόρων Παναγοπούλου (Καπναποθήκες Παναγόπουλου: “Εκεί το αίμα σκούζει ακόμα”! Στη διάρκεια της Κατοχής τα καπνομάγαζα-καπναποθήκες του Αγρινίου αλλάζουν χρήση. Από χώροι διαλογής, επεξεργασίας και αποθήκευσης καπνού, γίνονται χώροι φυλάκισης και φρικτών βασανιστηρίων ανδρών και γυναικών, που με οποιοδήποτε τρόπο προβάλλουν αντίσταση στους κατακτητές).

Μικρό παιδί έπαιζε πιάνο, έμαθε ξένες γλώσσες, ζωγραφική, διάβαζε και έγραφε ποιήματα, έστελνε συνεργασίες στη «Διάπλαση των Παίδων». Μεγαλώνοντας σπούδασε φιλολογία στο Αμβούργο.

Στα 19 της χρόνια παντρεύτηκε τον δικαστικό Θεόδωρο Μπουκογιάννη με τον οποίο απέκτησε μία κόρη την Χαρίκλεια. Ο γάμος δεν πάει καλά. Χωρίζει. Ο άντρας της, παίρνει το παιδί μακριά απ’ την μητέρα του. Η Μαρία θα δει την κόρη της όταν εκείνη θα είναι πια 16 ετών.

Η Μαρία με την έναρξη του πολέμου δημιουργεί ομίλους γυναικών που πλέκουν για τους στρατιώτες στο Αλβανικό Μέτωπο, εργάζεται η ίδια σαν εθελόντρια νοσοκόμα δίπλα στους τραυματίες. Οι γείτονές της ο αρχιτέκτονας Κώστας Καζαντζής και ο γιατρός Δημήτρης Πανόπουλος, κομμουνιστές, θα τη μυήσουν στο ΕΑΜ (η ίδια δεν έγινε ποτέ μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, όμως αγαπούσε την ιδεολογία και τα μέλη του ΚΚΕ και τα βοηθούσε ολόψυχα). Στην εξοχική της βίλα, στο χωριό Πλάτανος γίνεται η πρώτη Συνδιάσκεψη του ΕΑΜ της περιοχής και εκείνη είναι η πρώτη γυναίκα που οργανώνεται από την Αιτωλοακαρνανία στις γραμμές της Εθνικής Αλληλεγγύης. Βοηθάει να ενταχθεί όλο και περισσότερος κόσμος στο ΕΑΜ (με το κύρος και τη φήμη που έχει σαν φιλελεύθερη μεγαλοαστή).

Γρήγορα η οργάνωση συνειδητοποιεί ότι η Μαρία Δημάδη διαθέτει εξαιρετικές ικανότητες και δυνατότητες που πρέπει να χρησιμοποιηθούν κάπου αλλού: Κομψή, ντυμένη πάντα με την τελευταία μόδα, γλωσσομαθής, «από τζάκι» είναι ο ιδεώδης άνθρωπος που μπορεί να εργαστεί σαν μεταφράστρια των Γερμανών που ζητούν ήδη διερμηνέα για το φρουραρχείο του Αγρινίου. Τον Φεβρουάριο του 1942, αποφασιστική, ριψοκίνδυνη, η Μαρία δέχεται.

Η θέση της στο φρουραρχείο τής επέτρεπε να παραβρίσκεται σε συζητήσεις, συσκέψεις των Γερμανών. Είχε το ελεύθερο να διαβάζει απόρρητα έγγραφα, να ακούει τηλεφωνικές συνομιλίες, να γνωρίζει με ακρίβεια τις κινήσεις και τα σχέδια του τοπικού γερμανικού στρατού.

Παρακολουθεί τηλεφωνικές συνδιαλέξεις, κρυφακούει συζητήσεις, ανοίγει βιβλία, διαβάζει και δακτυλογραφεί απόρρητα έγγραφα τα οποία μετέφερε στο ΕΑΜ κρατώντας τα καρμπόν που χρησιμοποιούσε κατά την δακτυλογράφηση, πιάνει γνωριμίες από τον φρούραρχο μέχρι τον τελευταίο στρατιώτη. Δίπλα της ο ιερέας Κ. Βαλής (που παρουσιάζεται στο Φρουραρχείο σαν …θείος της και την «εξομολογεί» όλα τα μυστικά των κατακτητών) καθώς και ο βενζινάς Γιώργος Γιαννούτσος (και όχι Γ. Γιαννούλης που εκ λάθους αναγράφει ο Γελαδόπουλος), στελέχη και οι δυο του ΕΑΜ.

Ο Γιώργος Γιαννούτσος κρατούσε σε μυστική κρύπτη (στα “ρολά” του καταστήματος) όλα τα έγγραφα που του έφερνε η Δημάδη και τα παρέδιδε στους ανθρώπους της αντίστασης.

Η έντονη μυστική της δράση είχε σαν αποτέλεσμα μεταξύ άλλων να στηθεί ενέδρα σε γερμανική αυτοκινητοπομπή στη Μυρτιά Αιτολωακαρνανίας (τότε Γουρίτσα) το 1943. Στις 7 Ιουλίου 1943 έφθασε από την οργάνωση του ΕΑΜ Αγρινίου στο αρχηγείο του 2ου Τάγματος του 2/39 συντάγματος του ΕΛΑΣ (Τριχωνίδας), που είχε την έδρα του στον Άγιο Βλάση το παρακάτω σήμα: «Πληροφορία εξακριβωμένη: εντός των ημερών τμήμα του κατοχικού στρατού θα μεταβεί στο Θέρμο για εγκατάσταση στρατιωτικής βάσεως. Παρακαλούμε όπως καταβληθεί κάθε προσπάθεια για ματαίωσή της». Η «διαρροή» αυτή προερχόταν από τη διερμηνέα των Γερμανών στο Αγρίνιο, Μαρία Δημάδη.

Έπρεπε πάση θυσία λοιπόν, τα σχέδια των κατακτητών να αποτραπούν, γιατί η εγκατάσταση των Γερμανών στο Θέρμο θα σήμαινε την αποκοπή του Γενικού Αρχηγείου του ΕΛΑΣ του νομού Αιτωλοκαρνανίας, το οποίο βρισκόταν στο Δρυμώνα, από τις βάσεις ανεφοδιασμού, που κατά κύριο λόγο ήταν τα πλούσια καμποχώρια του Αγρινίου και το γερμανοκρατούμενο Θέρμο θα έμπαινε σφήνα στην καρδιά των ανταρτών της περιοχής, κόβοντας στη μέση την ορεινή Τριχωνίδα και δημιουργώντας σημαντικό πρόβλημα στη συνοχή των αντάρτικων ομάδων του Παναιτωλικού με αυτών της Μακρυνείας και της Ναυπάκτου.

Οι αντικειμενικοί σκοποί της διοίκησης των κατοχικών δυνάμεων της περιοχής δεν εκπληρώθηκαν, σε αντίθεση με τους σκοπούς του Αρχηγείου και της Π.Ε. και του ΕΑΜ Αγρινίου που ολοκληρώθηκε στο ακέραιο, χάρη στην παλικαριά και το πείσμα των ανταρτών του Αρχηγείου του ΕΛΑΣ Τριχωνίδας.

Οι Γερμανοί που έλαβαν μέρος στη μάχη ήταν 120 σύμφωνα με τις ομολογίες των αιχμαλώτων. Νεκροί 117, τραυματίες 2 (αιχμάλωτοι). Κατεστραμμένα αυτοκίνητα 14. Λάφυρα, ολόκληρος ο οπλισμός του τμήματος.

Απώλειες του ΕΛΑΣ 5 αντάρτες νεκροί: 1. Μπάμπης Χαμαμτζής, 2. Παπουτσής Σωτήρης, 3. Γαρδέλης Σπύρ., 4. Υφαντής Δημ., 5. Παπαδονάσιος ή Νασαρής Κ..

Επίσης μετά το χτύπημα του ΕΛΑΣ κατά γερμανικών στρατευμάτων στο χωριό Καινούριο, κοντά στο Αγρίνιο, στις 5 Ιουλίου 1944, κατά το οποίο σκοτώθηκαν 70 Γερμανοί στρατιώτες, ενημέρωσε τους αντάρτες ότι Γερμανοί στρατιώτες και μέλη των Ταγμάτων Ασφαλείας επρόκειτο να συλλάβουν κατοίκους του χωριού για σχέση με τους αντάρτες. Έτσι οι εν λόγω κάτοικοι πρόλαβαν να διαφύγουν και κανείς δεν συνελήφθη.

Φρόντιζε να σώσει όσους μπορούσε και επέτρεπε η θέση της. Έβγαζε ταυτότητες σε όσους χρειάζονταν, αποφυλάκιζε πατριώτες με κίνδυνο της ζωής της, εξαφάνισε φακέλους με ενοχοποιητικά στοιχεία που αφορούσαν πατριώτες.

Εκτός από την ριψοκίνδυνη κρυφή μεταφορά εκτός φρουραρχείου των γερμανικών εγγράφων η Δημάδη πείθει τον διοικητή του Φρουραρχείου να γίνει έρανος για τους φτωχούς της περιοχής, συγκροτούνται επιτροπές (κάτω από το μανδύα του ΕΑΜ!) κι έτσι συγκεντρώνονται 50.000 οκάδες καλαμπόκι, στάρι, λάδι. Οι δέκα χιλιάδες μοιράζονται στους φτωχούς και οι υπόλοιπες 40.000 στέλνονται στον ΕΛΑΣ.

Η Μαρία πληροφορεί για όλες τις στρατιωτικές κινήσεις των κατακτητών με συνέπεια τις ήττες τους στο Θερμό, το Μακρυνόρος και το Καρπενήσι, όπου κατευθύνονταν 50.000 Γερμανοί από Αγρίνιο και Λαμία με στόχο την κυβέρνηση της Ελεύθερης Ελλάδας (ΠΕΕΑ). Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ ειδοποιημένο έγκαιρα, δίνει τη μάχη εκεί που θέλει και έτσι η μάχη κερδίζεται – μαζί της και η αντίσταση…

Ωστόσο δεν ήταν οι Γερμανοί που ανακάλυψαν το διπλό της πρόσωπο και τη δολοφόνησαν. Ηταν οι «Ελληνες» Γερμανοτσολιάδες συνεργάτες των Γερμανών που τη σκότωσαν άνανδρα. Πλησίαζε ο καιρός που θα έφευγαν οι κατακτητές και ο Τολιόπουλος, ο αρχηγός τους, ήξερε ότι η Μαρία είχε ακούσει πολλά. Ηταν αυτή που μετέφραζε, ήταν η μόνη που γνώριζε όλες τις συνεννοήσεις των εθνοπροδοτών, τις λεηλασίες τα καψίματα, τις δολοφονίες, όλα τα εγκλήματα που είχαν κάνει οι Γερμανοτσολιάδες και τη φοβούνταν. Επρεπε να βγει από τη μέση πριν να είναι αργά γι’ αυτούς. Ετσι άρχισε το χρονικό ενός προδιαγεγραμμένου θανάτου…

Οι Γερμανοί εγκατέλειψαν το Αγρίνιο στις 14 Σεπτέμβρη. Λίγες μέρες πριν οι ταγματαλήτες πηγαίνουν στο σπίτι της Μαρίας Δημάδη, κόβουν τα τηλεφωνικά καλώδια και της λένε ψέματα ότι τη ζητάνε επειγόντως στο Φρουραρχείο. Τη συλλαμβάνουν, την ανακρίνουν και ισχυρίζονται ότι θα την οδηγήσουν στη φυλακή προσωρινά μέχρι το πρωί, αλλά ο ταγματάρχης Τολιόπουλος, διοικητής των Ταγμάτων Ασφαλείας στο Αγρίνιο έχει δώσει το σύνθημα: «Το πρωί βγάλτε της και μια φωτογραφία». Με τη βία την οδηγούν δίπλα από τη φυλακή προς το νεκροταφείο. Εκείνη αντιστέκεται, τη βρίζουν, τη σέρνουν. Ζητά να δει τον Τολιόπουλο. Ο ταγματαλήτης υποκρίνεται ότι θα εκτελέσει την παραγγελία της αλλά δίνει το παράγγελμα στο εκτελεστικό απόσπασμα. Μια κραυγή ξεφεύγει από τα χείλη της: «Μανούλα μου!» Δέκα σφαίρες καρφώνονται στην καρδιά της… Πάντα γνώριζε πως η θέση της ήταν επισφαλής, προτίμησε όμως να μείνει πιστή στο καθήκον και να πέσει στο βωμό των ιδανικών του εαυτού της και της πατρίδας της.

Την ιστορία της διέσωσε ο Φίλιππας Γελαδόπουλος με μεγάλο κόπο και κίνδυνο τη δεκαετία του ’60. Ο σαραντάχρονος τότε συγγραφέας Γελαδόπουλος περιόδευσε σ’ όλη την Ελλάδα, μίλησε με εκατοντάδες ανθρώπους, πέρασε περιπέτειες για να μπορέσει να ολοκληρώσει αυτή την έρευνα, την τόσο δύσκολη σε επικίνδυνες εποχές. Πρώτα μιλάει με τους ανθρώπους γύρω από το σπίτι της – τον μπακάλη, τον υδραυλικό, τη μοδίστρα της, τους γείτονες. Πηγαίνει στα Τρίκαλα, όπου γνωρίζεται με μια φίλη της, γυμνασιάρχη, ταξιδεύει στην άλλη άκρη της Ελλάδας, για να μιλήσει με έναν πρώην χωροφύλακα στο Αστυνομικό Τμήμα Αγρινίου. Φτάνει με λεωφορείο σε απομακρυσμένα χωριά όπου αλωνίζουν τα ΤΕΑ και τα ΜΕΑ. Ο,τι μαθαίνει για τη Δημάδη τα γράφει συνοπτικά με καθαρά γράμματα σε χαρτάκια που κρύβει σε μπουκάλια και τα θάβει στον κήπο του σπιτιού του (γιατί εν τω μεταξύ δεχόταν επισκέψεις της αστυνομίας). Διάσπαρτη η ύπαρξη της Μαρίας Δημάδη κάτω από το χώμα, θα περιμένει εκεί μέχρι το 1984, που ο ερευνητής μάθαινε επιτέλους ποιοι ήταν οι δολοφόνοι της. Τότε κυκλοφορεί την ιστορία της σε βιβλίο «Μαρία Δημάδη, η ηρωίδα της εθνικής αντίστασης» που κυκλοφόρησε σε δύο εκδόσεις και εξαντλήθηκε. Ακολούθησε το βιβλίο «Μνήμες και ελεγεία» με 57 ποιήματα αφιερωμένα στη μνήμη της απ’ όλο τον κόσμο.